Bijblijven als lerarenopleider: verslag van de Velon-conferentie

Velonconferentie 2019 “Opleiden voor de toekomst”

Dit jaar ben ik als lerarenopleider voor het eerst aanwezig op het Veloncongres. Samen met de andere schoolopleiders en instituutopleiders van aspirant Opleidingsschool de Ommelanden. Het was een waardevolle ervaring waar we naast de grote hoeveelheid inspiratie elkaar ook op een andere manier hebben leren kennen. Daarnaast heb ik mooie nieuwe contacten opgedaan die waardevol kunnen zijn voor de samenwerking binnen onze aspirant-opleidingsschool en heb ik ideeën en kennis opgedaan waarmee we in onze eigen opleiding ons voordeel kunnen doen. In deze blog geef ik een kort overzicht van de inhoud en wat ik eruit meeneem voor mijn eigen werkcontext als docent bij ons op de lerarenopleiding, de samenwerking in de opleidingsschool, in mijn rol als trainer of in de begeleiding van studenten.

Keynote Duurzaam onderwijs
Arjen Wals, Wageningen Universiteit

Onze maatschappij, maar ook ons onderwijs is nu veelal economie gedreven. Dat leidt tot verspilling en consuMEREN. Vernieuwen en innoveren in onze huidige maatschappij wordt als noodzakelijk gezien om de concurrentiepositie vast te houden. Dit is ook terug te zien in de vernieuwingsdrang van scholen. Maar is dat wel houdbaar? Is economische groei wel iets wat we moeten willen? We moeten ons inzetten voor een goede toekomst waarbij we spaarzaam omgaan met onze omgeving. Vernieuwen leidt tot verspilling, het is zinvoller om te verbeteren en zuinig te zijn op dat wat je hebt. The Doughnut of social and planetary boundaries (2017) dient als een kompas voor de duurzame vooruitgang in onze maatschappij. Hierin wordt het evenwicht in onze maatschappij weergegeven tussen de minimale waarden en belangen in de maatschappij tegenover de bedreigingen van onze leefomgeving. Een mooi filmpje met uitleg staat hier

  

 Bron: https://www.kateraworth.com/doughnut/

Visual identity of the SDGs that shows each individual goal in colour boxes

Bron: https://www.globalpartnership.org/blog/17-ways-education-influences-new-17-global-goals

 

Dat vraagt om een herijking van ons onderwijs. Want waartoe leiden wij op? Hoe laten we kinderen nadenken over het zuinig en zorgzaam zijn voor onze toekomst. Een mooi voorbeeld om kinderen de kostbaarheid  van een product te laten zien is een activiteit waarbij ze een mobieltje uitelkaar halen en hoe je daar een leeractiviteit van kan maken waarbij bewustwording plaatsvindt en dat ook verschillende perspectieven biedt op ons smartphone gebruik, waarbij voldaan wordt aan een aantal belangrijke doelstellingen van onderwijs: betekenisgeven, handelingsperspectief en differentiatie  Helaas werd hier maker-education niet genoemd, maar ik zie dat als een van de manieren om toekomstbestendig onderwijs mee vorm te geven waarin aandacht is voor duurzaamheid. Meer uitleg en ideeën op https://makereducation.nl/.
Het onderwijs van de toekomst volgens Arjen is onderwijs waarbij meer aandacht is voor denken in systemen en kringlopen, leren omgaan met complexiteit , diversiteit en verwarring en het leren maken van ethische en morele afwegingen. Het is hoog tijd dat we verantwoordelijkheid nemen. Uit onderzoek blijkt dat hoe hoger men opgeleid is hoe groter de ecologische voetafdruk is. Best confronterend.
Voor mij was deze keynote een mooi vervolg op het duurzaamheidsonderwijs toen ik begin jaren 2000 begon als docent. Binnen de biologie was al veel aandacht voor duurzaamheid. Ook was mijn toenmalige school actief betrokken bij Scholen voor Duurzaamheid, waarbij we boeiende projecten voor leerlingen hebben ontworpen… zo te horen waren we toen voorlopers. Zo zie je ook dat dit soort ontwikkelingen heel langzaam doorsijpelen binnen het hele onderwijs. Volgens mij kunnen we er niet meer omheen.
Er is  regelmatig kritiek dat duurzaamheidsdenken normatief is. Ook vanuit de politiek zijn er kritische geluiden over de aandacht voor duurzaamheid en na de huidige verkiezingsuitslag hoop ik niet dat dit onder druk komt te staan. Daarentegen is ook het huidige curriculum niet waardenvrij en omvat het een verborgen curriculum, denk aan talentontwikkeling, assertief zijn, competitie, excelleren enz. Arjen benoemt dat de school een voorbeeld moet zijn. We (dus ook wij als medewerkers) staan model voor hoe je met je omgeving en toekomst omgaat. Hij stelt voor dat we een vorm van onderwijs ontwikkelen waarbij we een relatie aangaan met de omgeving bijvoorbeeld in de vorm van hybride leeromgevingen en boundary crossing . Hij pleit voor een “Whole school approach”. Meer informatie met lesmaterialen op: Lerenvoorduurzameontwikkeling.nl en Duurzamepabo.nl: https://duurzamepabo.nl/publicaties/leermateriaal-en-activiteiten/ Ben je geïnspireerd geraakt: lees meer op zijn blog: https://transformativelearning.nl/

Workshop: Kernvragen bij samen opleiden en werkplekleren
ONS: onderzoek Netwerk Samen opleiden

Tijdens deze sessie ging het over de vraag  hoe zorg je voor een goede samenwerking in het werkplekcurriculum  rondom het leren van studenten. Door in de workshop ons aan de slag te zetten met een expert-werkvorm konden we kennismaken met het onderzoek van de samenwerkende lectoraten. Ik koos voor een uitleg over een methodiek om met studenten vanuit een positieve ervaring hun kernkwaliteit te leren ontdekken en van daaruit een verdiepende reflectie. Deze vorm is afgeleid van de kernreflectie van Korthagen. Door de nadruk te leggen op een positieve ervaring blijkt uit het onderzoek er een grotere ontwikkeling te zien bij de student. Ik wil me hier wat verder in verdiepen. Misschien dat we deze methodiek ook kunnen integreren in de vakcoachcursus.

(http://www.lerarenopleider.nl/velon/ledensite/files/2018/06/TVL392_6Stappers_etal.pdf)

Na de expertronde hebben we onze input gedeeld. In zo’n workshop is de tijd eigenlijk te kort om tot een verdieping te komen. Ik had het idee dat het vrij algemeen bleef. De nabespreking werd vormgegeven rondom de aspecten van het kijkkader voor werkplekleren. Hierdoor wordt er een mooie verbinding gelegd tussen de theorie, praktijk en de lerende op de werkplek. https://www.platformsamenopleiden.nl/kijkkader/. Ook dit kijkkader biedt een houvast voor het ontwikkelen van activiteiten binnen het werkplekcurriculum van de Ommelanden. Ik denk meteen aan de bijeenkomst die we met alle schoolopleiders hadden rondom het onderwerp identiteitsontwikkeling. We hebben toen bij elkaar gezeten om eens te inventariseren wat we in de bijeenkomsten op de scholen al doen aan identiteitsontwikkeling. Het kijkkader hebben we toen nog niet gebruikt, maar daarmee kunnen we de inventarisatie meer richting geven.

Workshop: professionele identiteit
drieluik door diverse sprekers.

Van deze workshop had ik meer verwacht. Door de literatuur die ik over dit onderwerp had gelezen hoorde ik weinig nieuws. In de eerste lezing werd een beschrijving gegeven van de doorlopende leerlijn binnen de SLB-bijeenkomsten op het instituut. De activiteiten die genoemd werden kwamen overeen met de activiteiten die we binnen de Ommelanden ook besproken hadden zoals bijvoorbeeld een kwaliteitenspel, intervisievormen, interviews met rolmodellen, maken van een mindmap, een beroepsbeeld enz. Ik vond het een gemiste kans dat dit alleen op het instituut werd aangeboden en dat hierbij dus niet de samenwerking met de leerwerkplekken gezocht werd. Daar ligt het spanningsveld die tot die professionele identiteit leidt. Maar misschien is het de “veilige “ omgeving van het instituut die zorgt voor een bepaalde distantie die misschien nodig is? Ik weet het niet.  Bij de aankondiging van de laatste lezing werd de indruk gewekt dat ze een instrument zouden toelichten waarmee je de professionele identiteit zou kunnen “beoordelen”. Helaas kwam dit niet verder dan een uitleg over het assessment.

 

Workshop vernieuwingsscholen en wat vraagt dat van de lerarenopleidingen
Quinta Kools

Deze workshop werd ook vormgegeven met een expertvorm. Eerst werden we expert door vanuit een perspectief (een schooldag, een schooljaar of de schoolorganisatie) in 2 rondes een docent of schoolleider van een vernieuwingsschool te bevragen. Van daaruit bespraken we in de basisgroep wat deze antwoorden betekenen voor het aanbod op de opleiding. De vraag is of de beoordelingsinstrumenten nog wel voldoen. Ook kun je je afvragen of de verwachtingen van scholen naar studenten toe wel reëel zijn. Deze scholen willen docenten die goed zijn in differentiëren. Ook willen de scholen graag studenten die zelf onderwijs kunnen ontwerpen, dus buiten een boek kunnen denken. Dat vraagt om een goed overzicht van waar je met je vak naartoe werkt. Ook selecteren deze scholen docenten die creatief zijn en durven experimenteren. Ik denk dat je studenten op een school met gepersonaliseerd leren alleen stage kunt laten lopen als je werkt met een systeem van co-teaching. Een school gaf aan dat een student bij hen meteen mee draait in het team en volwaardig docent is. Ik vind dat nogal wat in zo’n complex systeem waarbij het zoeken is naar de juiste structuur (voor leerlingen en docenten), kunnen we daar studenten zo’n verantwoordelijkheid geven?

 

Workshop onderzoekende houding
Anje Ros
De onderzoekende houding is ook zo’n actueel thema waar we in onze opleiding ook vorm aan proberen te geven. Wij werken met Lesson Study als middel om studenten te leren hoe je in de praktijk onderzoek kunt doen. Daarnaast geef ik ook trainingen voor begeleiders van Lesson study. De professionele dialoog rondom het onderzoekend handelen is iets wat regelmatig terugkomt. In deze workshop werd ingegaan op de onderzoekende cultuur van je eigen organisatie en hoe je in een team of werkgroep de dialoog over de onderzoekende houding kan voeren. Daarvoor zijn diverse interventie kaarten opgesteld die handig zijn om in te zetten. Deze ga ik nader bestuderen en eens inzetten in een training.
https://www.platformsamenopleiden.nl/wp-content/uploads/2016/08/180226-LerarenInGesprekDialoogDoorOnderzoek_PO_LR.pdf

 

Volgend jaar is de conferentie dichtbij huis. Dan organiseren NHLStenden en de RUG de conferentie met als thema “ Grensverleggend leraren opleiden”

 

 

Escape the Classroom

Leerlingen gaven hele diverse reacties over de eerste escaperoom bij biologie die ze in het kader van een alternatieve examentraining voorgeschoteld kregen. In 30 minuten moesten ze diverse puzzels oplossen en “sleutels” en codes kraken die te maken hadden met het vinden van het juiste medicijn voor Lyme. Er was een grote variatie aan puzzels: aan de orde kwamen translatie, symbiose, determineren, relaties/associëren.  Deze escaperoom werd uitgevoerd door Quirine Hakkaart en Roy Veldhuizen die dit als voorlichting voor de Aeres Hogeschool inzetten. Sommigen raakten supergefrustreerd, anderen beten zich vast in een puzzel. Enkelen vonden het wel leuk en een ander was razend enthousiast, maar ik zag in elk geval wel heel veel activiteit rondom de tafels, de een meer met trial and error, anderen met echt nadenken.
Meerdere keren kwam ik de initiators en inspirators van Escape-the-classroom tegen op de Nibi-conferentie (dè conferentie voor biologieleraren) en hoorde altijd superenthousiaste reacties op hun workshops. Helaas waren die altijd meteen overtekend. Op de laatste conferentie sprak ik daarover met Quirine en Roy en dat het me zoveel werk leek en of het dat wel waard was. En van het een kwam het ander. Ze kwamen vanuit Almere helemaal bepakt naar Winschoten (ik had ze al gewaarschuwd!)
We hebben de escaperoom voor 2 groepen gespeeld (voor 45 leerlingen in totaal). Tijdens de eerste ronde waren de groepen aan de grote kant (helaas was dat niet anders in verband met overlappende examentrainingen). Ik denk zelf dat groepen van 4-5 ideaal zijn in verband met de activiteit van alle leerlingen. Leerlingen werden geënthousiasmeerd en op het onderwerp geïntroduceerd door een filmpje waarin het probleem geschetst werd; een besmetting met de borellia bacterie. Daarna konden ze aan de slag in hun eigen escaperoom, een deel van het lokaal waar hun opstelling klaarstond. Voor een deel van de leerlingen was dit te open, waar moet ik zoeken, wat moet ik zoeken… maar door ze te stimuleren een ingang te zoeken kwamen ze op dreef. Ze konden alleen verder als ze de uv-zaklamp bij elkaar gevonden hadden.  Zelf zou ik ze hier wel een begin geven… sommige groepjes waren bijna 10 minuten kwijt voordat ze echt inhoudelijk aan de slag waren. Ook hadden wat leerlingen moeite met een aantal grotere denkstappen die gemaakt moesten worden. Ik ben daarom ook benieuwd hoe vwo 6 leerlingen hiermee om zouden gaan. De puzzels waren heel creatief bedacht en er zaten ook echte leerelementen in, maar niet iedere leerling heeft dat zo ervaren denk ik.
De tweede ronde ging een stuk beter, deze waren actiever, beten zich meer vast en overlegden meer met elkaar. Mogelijk dat de groepsgrootte (per groepje 5) daarbij meespeelde. Het leereffect was hier ook groter.
Inmiddels ben ik echt enthousiast over de mogelijkheden, hoewel ik wel opzie tegen het werk wat er komt kijken bij 1 escaperoom, ga ik voor komende donderdag toch aan de slag met een mini-escaperoom voor de examentraining over ecologie. Ik heb een aantal collega’s die ook een escaperoom voor een buitenschoolse activiteit (De Dollardspelen) hadden gemaakt die dit ook verder willen inzetten voor de vaklessen. Enkele van deze collega’s zijn ook vandaag komen kijken en samen hebben we al wat gebrainstormd. Dit helpt enorm om het door te ontwikkelen en samen materialen te maken.
Dus nu snel aan de slag, ik zag al snel via de website van escapetehclassroom.nl dat er al mooie puzzels ontwikkeld zijn voor ecologie. Beter goed gejat dan slecht bedacht…  en ik wil er iets in bouwen waarbij dit ook meteen een vorm van formatieve assessment is… en nog iets waarbij leerlingen hun denkstappen expliciteren… Tja..iets van zeven sloten en keuzes maken… wordt vervolgd.

Ook geinspireerd:

www.escapetheclassroom.nl

Onderwijszorgen

Een heel jaar heeft het bloggen stil gelegen… en waar dat door komt.. Tijdgebrek, prioriteitgebrek.. of denken dat dat wat jou bezighoudt helemaal niet zo interessant is voor anderen. Vreemd natuurlijk om zo te denken, want ik haal heel veel energie en inspiratie uit andere blogs. Ook helpt het me denken, nuanceren en nieuwe kennis op te doen. Vandaar daarom nieuw leven in mijn blog!

Het afgelopen jaar heb ik gebruikt om uit te zoeken wat ik wil in het onderwijs en wat me energie oplevert. En dat is delen van je passie en actief zijn in docentennetwerken: online, op school gericht met bepaalde collega’s met hetzelfde doel samenwerken, buiten school. Dat levert me zoveel op..
We zijn afgelopen jaar eindelijk gestart met een inspiratiesessie van The Crowd in het noorden. Lees daar meer over….
Met scrum hebben we op school een grote stap gemaakt en hebben we docenten van andere scholen ontvangen.
En de facebookgroep ” actief leren zonder cijfers”  heeft me veel input gegeven.. online als ook door live ontmoetingen.

Het komend jaar ga ik verder met deze groepen. Daarnaast rond ik mijn opleiding tot schoolopleider af (wat me ook hele waardevolle en inspirerende contacten heeft opgeleverd) en ga ik een ochtend in de week studenten van de lerarenopleiding van de RUG vakdidactiek geven. Ook dat levert de nodige inspiratie en energie op.

Op mijn school loop ik wel tegen energievreters aan, maar ik wil niet meer alleen ondergaan, maar er ook wat mee doen. Ik heb daarom vanochtend mijn zorgen (met tranen in mijn ogen) naar mijn regiodirecteur gemaild. Geen idee of het zin heeft, maar ik weet niet zo goed hoe ik anders mijn zorg kan uiten (de MR is natuurlijk ook geïnformeerd).  We zitten in een organisatorische transitie waarbij er bijzondere keuzes zijn gemaakt. Dit zorgt voor heel veel onrust, onduidelijkheid en leidt af van ons primaire proces. Komt bij dat we slechte examenresultaten hebben gehaald waardoor er een grote druk op de docenten komt te liggen. We krijgen dus ook inspectiebezoek. Nu weiger ik te geloven dat we slecht lesgeven bij ons op school… Het kan altijd beter, maar we hebben veel gepassioneerde, bevlogen en hele betrokken docenten.  Ik heb daar dus ook last van….

De komende tijd ga ik mijn ervaringen en bevindingen delen via dit blog. Ik hoop dat het me helpt de juiste perspectieven te blijven zien en de energie voor mijn lessen te kunnen inzetten.

Scrum in de les: een boeiend leerproces

Al langere tijd ben ik aan het zoeken naar methodes en werkvormen om leerlingen beter te laten samenwerken, meer autonomie te laten hebben over hun eigen leerproces en een actievere houding in de les. Ik wil leerlingen meer verantwoordelijk laten zijn voor hun leren. Ieder kind wil leren, maar weet vaak niet goed hoe. Tijdens deze zoektocht ben ik in aanraking gekomen met Ellen Reehorst van scrum@school (toen nog onder de vlag van Eduscrum). Ellen kende ik al veel langer, omdat ze op mijn vorige school ook betrokken was bij verhalend ontwerpen. We delen veel dezelfde ideeën over onderwijs en  leren en dat gaf de doorslag om ons door Ellen te laten trainen en begeleiden in de didactische toepassing van scrum. Continue reading

ICT in mijn lessen

 

 

Graag wil ik jullie een inkijkje geven in mijn ontwikkeling als docent en het gebruik van ict in mijn lessen. Dit is een proces van vallen en opstaan. Dingen uitproberen, bijschaven, nieuwe dingen zoeken. Verwacht geen grootse toevoegingen, maar eerder hele voor de hand liggende toepassingen toegespitst op mijn manier van lesgeven en mijn vak Biologie. Het doel van deze post is om een aanzet te geven tot nieuwe ideeen en mogelijkheden en laten zien dat je met kleine aanpassingen al iets van ict kunt toepassen in je les.

In mijn lessen gebruik ik ICT als uitbreiding op het arsenaal aan actieve werkvormen. Bij iedere lesvoorbereiding probeer ik bij mijn lesdoelen werkvormen te bedenken die ervoor zorgen dat ik zoveel mogelijk zicht krijg op het leerproces van de leerlingen met zoveel mogelijk interactie. Die interactie kan zijn met mij of met klasgenoten. In die zoektocht en ontwikkeling wil ik jullie meenemen en schets ik voorbeelden van ict-tools en de didactische toepassingen. Edubloggers en twitteraars die me oa geïnspireerd hebben zijn: Amber Walraven,  Francine Behnen, Frans Droog, Sander Niessing, Rhea Floor, Florina Blokland, Jorick Scheerens en alle andere twitteraars die  ik volg.

Continue reading

Groentje

Met enige aarzeling ben ik dan toch een blog gestart. Mijn aarzeling komt voort uit het feit dat ik geen groot schrijver ben en in gedachten het stuk tekst al helemaal af heb. Het ook daadwerkelijk schrijven kost me vaak veel moeite.
Toch denk ik dat het schrijven van een edublog bij kan dragen aan het verder uitwerken van gedachtenspinsels, reflectie en delen van mijn ervaringen in het onderwijs. Ik doe veel inspiratie op door blogs en tweets van andere docenten te lezen. Voor mij een belangrijk onderdeel van mijn eigen professionalisering. Overtuigd over deze manier van delen wil ik ook mijn bijdrage leveren en hoop ik collega’s en studenten te inspireren, maar ook mijn eigen ideeën aan te scherpen en feedback te ontvangen, dus aarzel niet om te reageren.